Mick Eekhout Emeritus hoogleraar ‘Productontwikkeling in de architectuur’ TU Delft | architect en directeur van Octatube, Delft

Van Concept House Prototype naar Concept Urban Villa

0 ·Leestijd: 3:30 minuten

Aan de faculteit Bouwkunde TU Delft, leerstoel ‘Productontwikkeling’, werd in 2010 een Concept Urban Villa ontworpen. Vier verdiepingen van vier appartementen, industrieel te bouwen, met een extreem lage ecologische voetprint en energiepositief in gebruik.

Het initiatief kwam van een aannemer-in-ruste uit Twente. Gezamenlijk besloten we een prototype van een appartement te realiseren. Het werd ontwikkeld in 2011 en gerealiseerd in 2012 op een laboratorium terrein dat ook die naam kreeg: Concept House Village in Heijplaat, Rotterdam.

Prototype
Het appartement is gebouwd op poten om te laten zien dat het bedoeld is voor stapelbouw. Uitvoering geschiedde in houtskeletbouw. De badkamer en sanitairunit zijn geheel in de fabriek geassembleerd en als één blok op de vloer geplaatst. De vloer-, wand- en dakcomponenten zijn in één dag geplaatst. Na twee dagen leverden de in het dak geïntegreerde PV cellen al volop stroom voor de huisinstallatie. Het Concept House Prototype werd volledig gemeubileerd en vervolgens geopend in oktober 2012. Ik heb er met mijn medewerkers een boek over geschreven. Het prototype heeft vier jaar gefunctioneerd als Living Lab voor afstudeerders en promovendi van de faculteit Industrieel Ontwerpen TU Delft.

‘De bouwwereld heeft wel de mond vol van innoveren, maar weinigen komen er ook toe.’

Recessie
Toen daalde de bouwcrisis over Nederland neer. In die economische beweging gingen partners failliet, anderen trokken zich terug. Het doel was echter de vertrouwensrelatie tussen de partners in het prototypeconsortium te handhaven. Daarom wilde de academische wereld een sprong over de recessie heen maken om daarna te laten zien hoe dit initiatief de bouwwereld  zou kunnen stimuleren tot innovatie. Want de bouwwereld heeft wel de mond vol van innoveren, maar weinigen komen er ook toe. Het gebrek aan voortdurende innovaties was voor de toenmalige EZ minister Verhagen aanleiding om de bouw niet de status van ‘Topsector’ te geven. De bouw had zeker in de afgelopen recessiejaren een excuus om het hoofd boven water te houden.

Aansluiting
Als hoogleraar productontwikkeling ging ik in maart 2015 met emeritaat. De sprong over de recessie heen heeft ertoe geleid dat de emeritus hoogleraar met goedkeuring van de TU Delft als architect het idee van de Concept Urban Villa verder ontwikkelt. Met verschillende andere initiatieven is aansluiting gevonden, zoals met Barbahuis. In dat project proberen bewoners tot flexibele betaalbare nieuwe woningen te komen, op initiatief van woningcorporatie Portaal. Portaal organiseerde een ‘design & build’ wedstrijd voor 60 woningen in Leiden, waaraan 7 consortia meededen. Toen in 2015 een tweede wedstrijd werd aangekondigd – met een tijd tussen aankondiging en realisatie van drie tot vier jaar -heb ik geopperd dat die gezamenlijke ontwikkelingstijd veel te traag zou zijn. Vanaf 1 januari 2021 moet alle nieuwbouw op zijn minst energieneutraal worden opgeleverd. Er zijn maar weinig initiatieven in de gestapelde bouw en de hoogbouw, die zover komen. Innoveren moet sneller en transparant publiceren ook. Dus togen we met zes consortia naar Almere waar de gemeente graag experimentele bouwvoorstellen verwacht. Het strandde toen Portaal zich als potentiële opdrachtgever terugtrok, waardoor alle consortia zich één voor één terugtrokken. Alleen Concept Urban Villa bleef over.

‘Een toekomstambitie voor energiepositief wonen in een gestapeld gebouw.’

Consortium
In een aantal rondetafelgesprekken bij het ministerie van Economische Zaken onder de titel ‘De bouw in transitie’ kreeg de Concept Urban Villa het predicaat ‘Pilot Project’. Met het advies vooral verder te gaan de kloof tussen academia en bouwindustrie te overbruggen. Maar voorlopig was ervan uit die hoek geen stimulerende subsidie. Daarvoor moest een ontwikkelingsconsortium worden opgericht, gebaseerd op langdurige samenwerking.
Medio 2016 heb ik een ontwerp gemaakt voor drie Concept Urban Villa’s aan de Delftse Schie. Door het gedetailleerd uittekenen, de plattegronden, de gevelbeelden en de perspectieven is de Concept Urban Villa zeer tot leven gekomen. Het revolutionaire uitgangspunt is om met de duidelijk aanwezige PV cellen in de gevels zichtbaar te maken dat dit een toekomstambitie is voor energiepositief wonen in een gestapeld gebouw van 16 appartementen. Kenmerkend is dat de oostgevel, de zuidgevel en de westgevel volledig bekleed zijn met energieleverende zwarte PV panelen. Alleen de dagkanten hebben een kleur.

Efficiënt
Ondertussen ging het zoeken naar locaties en medetrekkers verder. Inmiddels zijn we betrokken bij een uitbreidingsplan in Leeuwarden met een Urban Villa van vier lagen in houtskeletbouw, met gevels aan de oost, zuid- en westzijde in zwarte PV panelen. De noordzijde, die niet door de zon beschenen wordt, gaat een geheel ander karakter krijgen, passend in de nieuwe stedelijke omgeving.
Tegelijk werd op de plattegronden van de Concept Urban Villa een woontoren in Delft ontworpen van 12 verdiepingen hoog. Ook in dit ontwerp zijn de oostgevel, de zuidgevel en de westgevel volledig afgewerkt met zwarte PV panelen die het gebouw met de uitkragende balkons een zeer karakteristiek uiterlijk geven. Zij bewerkstellingen echter vooral dat het een energiepositief woongebouw zal zijn met redelijke gesystematiseerde plattegronden. Een efficiënt proces is het ontwerpen in twee niveaus: eerst een concept als systeem en daarna de toepassing voor een locatie, zoals ik steeds als hoogleraar Productontwikkeling heb gedoceerd. Zo hoef je niet steeds weer opnieuw alles uit te vinden.

Kloof dichten
Als emeritus hoogleraar probeer ik tevens te bewijzen dat goed onderzoek en ontwikkelingswerk op de TU Delft vruchtbaar is, zelfs voor de faculteit Bouwkunde. En dat zo de gapende kloof tussen de academische wereld en de bouwindustriële wereld serieus overbrugd kan worden. Op die manier is het mogelijk innovaties op een opmerkelijke schaal in de bouwwereld te initiëren, zoals ik dat in mijn eigen bedrijf al veertig jaar lang gewend ben te doen.

Vind je dit een interessant artikel? Deel het met je netwerk.

Reacties

Gerelateerde artikelen