Chris de Jonge Owner/Architect | JHK Architecten

Afscheid van opdrachtgever op afstand

0 ·Leestijd: 3:15 min

Wij moeten af van het traditionele onderscheid tussen opdrachtgevers en opdrachtnemers. Professionals op het gebied van ruimte gaan samen definiëren wat de samenleving nodig heeft. Met betere gebouwen als klinkend resultaat.

Wij als architecten zijn bij uitstek kritische dienstverleners voor onze opdrachtgevers. Het is dan zeker niet: u vraagt, wij draaien. Wel: met onze kennis en vakbekwaamheid de visie van de opdrachtgever ondersteunen en in fysiek opzicht realiseren. En als het moet: de luis spelen in zijn of haar pels.

Visie

Doorslaggevend voor een goed gebouw is een bevlogen opdrachtgever. Een opdrachtgever die een doordachte en bevlogen visie heeft op de eigen organisatie. Het maakt dan niet uit of het gaat om een schooldirecteur, een projectontwikkelaar, een directeur van een groot bedrijf of een gemeente. Met zo iemand gaan wij graag mee. Hem of haar reiken wij met plezier onze ideeën aan. Doordat wij als ruimtekunstenaars onze technische bekwaamheid verknopen met de visie van de opdrachtgever ontstaan de betere gebouwen. Gebouwen waarvan aan de ene kant de functionaliteit optimaal is – die dus voldoen aan het doel waarvoor ze zijn ontworpen.  En die aan de andere kant de visie van de organisatie ondersteunen, uitstralen en zelfs naar een hoger plan tillen. Of het gebouw nu bedoeld is om erin te verblijven, werken of recreëren.

Vakbekwaam ruimtekunstenaar

Een paar voorbeelden uit onze eigen etalage, die bij uitstek volgens dit concept zijn gerealiseerd. Het Unileverkantoor ‘De Brug’ in Rotterdam is industrieel, robuust en tegelijk gericht op prettig werken, interne dynamiek en samenwerken. Bij Filmhuis Lumière in Maastricht zijn wij eigenwijs geweest op basis van vakbekwaamheid: voor de transformatie van drie fabrieksgebouwen van de voormalige Sphinks fabriek tot het Maastrichts filmhuis formuleerden wij een alternatief ten opzichte van het referentieproject. Voor GustoMSC transformeerden wij de timmerwerkplaats van de voormalige scheepswerf Wilton Fijenoord tot precies wat de opdrachtgever wilde: zonder beperkingen van de ruimte werken in een stoere authentieke betonconstructie met veel daglicht. En de Stadkamer in Zwolle is tenslotte niet langer alleen een bibliotheek, maar is nu het zo gewenste centrum van cultuureducatie, amateurkunst en de verbindende ontmoetingsplek voor de stad.

Deze voorbeelden laten niet alleen zien wat het vermogen is van een intensieve samenwerking tussen opdrachtgever, gebruiker en architect. Het zijn evenzeer toonbeelden van vakbekwaamheid: van technisch vakmanschap in de zin van ‘weten te bouwen’, en van ruimtelijk vakmanschap dat ons tot ruimtekunstenaars maakt.

“Het is aan onszelf om voortaan proactief onze eigen opdrachten te definiëren”

Co-creatie

Maar het gaat om meer. Behalve vakbekwaamheid en een bevlogen visie op de toekomst, telt de interactie tussen opdrachtgever en opdrachtnemer. Om niet klakkeloos de wens van de opdrachtgever uit te voeren, maar om te luisteren met een kritisch oor. Niet alleen het PvE en budget te volgen, maar vooral ook door kansen te zien die vanuit de werkelijke opgave komen bovendrijven. Hier openbaart luisteren zich als een kunst.

Wij concluderen dan ook dat de opdrachtgever die slechts op grote afstand opereert, passé is. Mocht dit type opdrachtgever toch nog bestaan, dan kan het maar beter verdwijnen. Met het oog op de toekomst en op betere gebouwen in het bijzonder moeten we allemaal, dat wil zeggen de hele bouwkolom van bouwer tot architect en adviseur, op zoek naar nieuwe verbanden voor samenwerking. Omdat de afstandelijke opdrachtgever niet meer bestaat is het aan onszelf om voortaan proactief onze eigen opdrachten te definiëren. Niet gedreven door eigen profijt, maar door een veel belangrijkere vraag: Wat vinden wij van belang voor onze samenleving? Wat betekent dat op grote schaal, maar ook voor de individuele opgave? Alleen door nieuwe vormen van co-creatie, waarbij ook de uiteindelijke gebruikers en opdrachtgevers betrokken zijn, realiseren wij het door iedereen gewenst niveau van kwaliteit. Van het verbeteren van oude wijken tot het realiseren van fantastische nieuwe bedrijfs- en publieke gebouwen. En wij proberen onze ambities niet langer te realiseren door risicomijdende contracten, maar maken ze waar met vakmanschap en bevlogenheid.

“Is de winnaar van een aanbesteding de beste? Beter dan de rest die in de prullenbak belandt?”

Aanbestedingen

Wij moeten dus af van het traditionele onderscheid tussen opdrachtgevers en opdrachtnemers. Dat gebeurt ook al. Kijk maar bijvoorbeeld naar Rijkswaterstaat, ooit één van de grootste opdrachtgevers, nu vooral een procesorganisator die steeds meer aan de markt overlaat.
Evenmin verdragen aanbestedingen zich met het concept van co-creatie. Zeker, in aanvang hebben aanbestedingen de markt losgewoeld. Nu hangt rond dit fenomeen echter een heel eigen dynamiek van kostbare investeringen, complexe procedures en mede als gevolg daarvan toenemende juridisering. Waar veel collega’s aanvankelijk van profiteerden, leggen ze nu het loodje. Want wij weten dat er steeds maar één wint. Maar is die winnaar de beste, in termen van de kwaliteit die wij nastreven? Beter dan de rest die in de prullenbak belandt? Over deze kwestie moeten wij ook de koppen bij elkaar steken, onze collectieve denkkracht inzetten. Willen wij verder op de risicomijdende weg van papier verslindende aanbestedingen of zoeken wij in de markt de uitdagingen op twee A4’tjes? In de vorm van een compacte maar enthousiaste visie die ons vakmensen prikkelt om opdrachtgever, geld en ruimte met elkaar te verbinden en op te stuwen naar een hoger plan? Beperkte middelen vormen hierbij nooit een beperking!

Beter resultaat

Professionals weten altijd wel ergens een resultaat uit te halen. Maar de beste resultaten worden behaald als alle talenten worden benut en aangedreven vanuit een visie, in interactie tussen  opdrachtgever en diens kritische dienstverleners. De kunst is om in samenwerking en dialoog met de te huisvesten organisatie eruit te halen wat erin zit. Als bovendien de scheiding tussen opdrachtgever en opdrachtnemer verdwijnt, tillen wij de kwaliteit van onze gebouwen en hun omgeving een grandioos stuk omhoog. Dan zijn wij pas echt maatschappelijk verantwoord aan het bouwen. Zeker weten!

Vind je dit een interessant artikel? Deel het met je netwerk.

Reacties

Gerelateerde artikelen